Polska przygotowuje się do wdrożenia kolejnych regulacji UE. Nowe przepisy, zawarte w projekcie ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych, nałożą na producentów i importerów realną odpowiedzialność finansową za cały cykl życia opakowań w myśl zasady „zanieczyszczający płaci”. Planowane jest wprowadzenie wymogu ekoprojektowania oraz centralnego zarządzania nowopowstałym Systemem Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta przez NFOŚiGW. Choć harmonogram przewiduje etapowe wdrażanie systemu od br., tempo prac parlamentarnych może ulec spowolnieniu, projekt nie znalazł się bowiem na liście priorytetów legislacyjnych rządu na najbliższe półrocze.
Projekt ustawy o ROP (UC100), opublikowany w sierpniu ubiegłego roku, ma zreformować krajowy system gospodarowania odpadami opakowaniowymi. Zakłada wdrożenie Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta (ROP) oraz implementację unijnego rozporządzenia PPWR. Reforma ma odciążyć budżety gmin i skuteczniej mobilizować przedsiębiorców do projektowania bardziej przyjaznych dla środowiska opakowań.
Jakie są główne założenia projektu ustawy?
Według projektu ustawy system ROP będzie wprowadzany etapowo. Zgodnie z jego założeniami, w 2026 r. świadczenia od przedsiębiorców mają wynosić 8% dotychczasowej opłaty produktowej, w 2027 r. – 20%, a pełna stawka zacznie obowiązywać dopiero od 2028 r. Wysokość opłat będzie zależna od masy i rodzaju opakowań. Materiały łatwe do recyklingu otrzymają preferencyjne stawki, natomiast te problematyczne zostaną obciążone proporcjonalnie wyższymi.
Projekt zakłada również, że zarządzanie systemem przejmie NFOŚiGW. Zastąpi on organizacje odzysku i będzie dysponował pozyskanymi od producentów środkami, które zasilą konkretne ogniwa systemu odpadowego. Ustawa wprowadzi także obowiązki dotyczące zawartości recyklatu oraz redukcji zbędnych elementów opakowań.
Jakie są kluczowe uwagi do projektu?
W trakcie konsultacji projektu zgłoszono liczne uwagi, a pojawiające się komunikaty sugerują możliwe przesunięcie prac legislacyjnych na drugą połowę 2026 r. Reforma nadal wywołuje poważne zastrzeżenia.
Producenci oraz organizacje odzysku opakowań wskazują, że w proponowanym kształcie rozwiązanie będzie szkodliwe dla gospodarki, doprowadzi do spadku efektywności zbiórki i recyklingu odpadów, wzrostu kosztów dla firm i obywateli, a także osłabi innowacyjność przedsiębiorstw. Zgłaszane do projektu uwagi dotyczą również tego, że centralizacja systemu (przejęcie zarządzania przez NFOŚiGW) spowoduje likwidację istniejących organizacji odzysku, a proponowany model ROP zamiast wspierać innowacyjność i motywować do stosowania opakowań bardziej przyjaznych środowisku będzie de facto nowym parapodatkiem.
Organizacje przedsiębiorców apelują do Ministerstwa Klimatu i Środowiska o zmianę kierunku, w jakim zmierzają prace legislacyjne nad ROP i działania na rzecz stworzenia konkurencyjnego, rynkowego modelu w oparciu o najlepsze europejskie praktyki.
